Braziliaanse roots
De Luistergroepen zijn in 1985 ontstaan in de Braziliaanse favela Pirambu in Fortaleza. Psychiater en antropoloog Adalberto Barreto kwam op verzoek van zijn broer en mensenrechtenactivist Airton van zijn kliniek aan de universiteit naar de favela voor individuele consulten.
Hier bleek dat de bewoners niks konden met de recepten die hij uitschreef; het was simpelweg te duur en het was dus geen antwoord op hun vraag. In de wachtrij bij Adalberto ontstond herkenning voor elkaars verhalen en steun met bijvoorbeeld een schouderklop of een kop thee. Adalberto zag de kracht en wijsheid van de groep voor zijn ogen ontstaan; véél meer dan hij als psychiater een-op-een kon betekenen.
Met de lokale gemeenschap ontwikkelde hij vervolgens de werkwijze van de Luistergroepen met de officiële naam: Integratieve Buurttherapie (IBT). IBT is erkend door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) als effectieve aanvullende gezondheidszorg.
Integratieve Buurttherapie
De Integratieve Buurttherapie (IBT) draait om zelfzorg én samenzorg, zonder problemen meteen te medicaliseren. Het is gebaseerd op de pedagogie van Paulo Freire die uitgaat van gelijkwaardige interactie en wederkerigheid: Iedereen heeft iets te geven en iedereen mag ontvangen; ‘ik weet het niet beter dan jij, samen weten we meer en leren we van elkaar.’ Gebaseerd op levenservaring, deel je zorgen en strategieën. Een warme, oordeelvrije sfeer en helpende vragen stellen in plaats van advies geven, zijn kenmerkend. Daarbij is er oog voor ieders sociale en culturele context en maak je gebruik van de rijkdom aan culturele bronnen met muziek, poëzie en spreekwoorden. En om het helemaal integratief te maken: het hele lichaam doet mee: op het ritme van de muziek, met een energizer en spontane beweging. Kortom: alle soorten ervaringen en kennis zijn welkom in de Luistergroepen.
Vier stokken
De gemeenschap in Fortaleza waar de Luistergroepen zijn ontstaan, heet Quatro Varas. Dat betekent “vier stokken”. De naam komt van het verhaal van een arme man die zijn vier kinderen bij zich riep en zei: “Ik ga sterven en heb geen enkel bezit om jullie na te laten als erfenis. Maar ik laat jullie achter met een belangrijke boodschap.” Hij liet elk van hen een stok zoeken en bij hem brengen. Nadat ze dat gedaan hadden, brak hij de stokken één voor één doormidden en stuurde ze opnieuw weg om stokken te zoeken. Toen ze terugkwamen, bundelde hij die vier stokken en gaf hij zijn kinderen de opdracht om de bundel doormidden te breken. Geen van hen lukte het. “Dit is mijn boodschap,” zei de man, “de vier stokken samen kan niemand breken”. Met andere woorden: “samen kun je meer!”.
Ontstaan Luistergroepen in Nederland
In Amsterdam-Noord kwam elke week de groep de Gulden Middenweg samen om hun zorgen te delen. Begeleider Jeanette de Waard liep er tegenaan dat de bijeenkomsten heel zwaar werden. Iedereen legde een probleem op tafel waardoor ieders rugzak nog zwaarder werd. Via een tip las ze een artikel over Luistergroepen in Brussel, georganiseerd door Europese Brazilianen. Daar vond ze samen met Linda van de Kamp, de huidige coördinator, precies wat ze zocht: in Luistergroepen werden zorgen gedeeld en toch ging iedereen na afloop lichter en hoopvol naar huis.
Op eigen kracht
In 2020, nadat de eerste begeleiders getraind waren door het team uit Brussel, startten (in corona-tijd) de eerste twee groepen in Amsterdam-Noord. Het enthousiasme van de eerste groep begeleiders werkte aanstekelijk, waardoor er inmiddels op diverse plekken in Amsterdam, en ook in Utrecht en in Eindhoven Luistergroepen zijn. Vanwege deze ontwikkelingen werd in december 2025 de Stichting Luistergroepen opgericht om de groei en ontwikkeling van Luistergroepen in heel Nederland te ondersteunen en stimuleren. De stichting leidt inmiddels eigen begeleiders op, met een groeiende groep trainers, onder wie een psycholoog, antropoloog en een geestelijk verzorger.
Luistergroepen zijn geschikt voor:
-
iedereen die op zoek is naar verbinding en verdieping en echte aandacht voor hoe het met je gaat
-
mensen die in de wachtrij staan voor hulpverlening, of om na een programma of behandeling een steunende omgeving te blijven ervaren
-
iedereen die toe is aan een ander geluid, een verrijking van je wereld door nieuwe, andere zienswijzen
(H)erkenning ervaren
Er klinken verhalen die je herkent, waardoor je je als deelnemer minder alleen voelt in wat je meemaakt. Als jij iets deelt dat anderen ook hebben ervaren, voel je je gesteund in je strijd of zoektocht.
Zit er blijvend spanning in
je lijf?
Nieuwe perspectieven
In de laatste ronde van het gesprek delen deelnemers hun ervaringen en manieren waarop zij zijn omgegaan met wat hen is overkomen. Dat zorgt ervoor dat je andere manieren hoort om met jouw problemen om te gaan. Je hoeft er niks mee, maar je kunt wel geïnspireerd raken om het eens anders aan te pakken. Dat is de kracht van Luistergroepen.
Als de mond spreekt, helen de organen.
We zijn meer dan ons hoofd. Door ons meer bewust te worden van ons lichaam, en samen te bewegen voorkomen we dat het lichaam belast wordt met onverwerkte emoties. Het bewegen dat we doen helpt je om je met je eigen lijf te verbinden, en maakt dat je letterlijk de verbinding voelt.
Allesbehalve saai
Luistergroepen zijn van oorsprong Braziliaans, en dat zegt al iets over het karakter ervan: We zitten zeker niet 1,5 uur stil: we bewegen en zingen samen. Er is vooraf vaak een handmassage voor wie dat wil, en gedurende de hele bijeenkomst kun je iets te drinken pakken en iets lekkers eten uit de kommetjes in het midden. We zorgen samen voor de gezelligheid. Als je denkt aan een lied, een gedicht of een grap die van toepassing is op wat er wordt gedeeld: altijd welkom! Daardoor wordt het zo saai of leuk als we het samen maken.
co-begeleider
bezoeker
we zitten in een cirkel opstelling
Basiselementen van een luistergroep
deelnemer
begeleider
c0-begeleider
het midden: hapjes, drankjes en de regels
Scroll over de afbeelding om de verschillende elementen benoemd te zien.
Begeleider: voornamelijk verantwoordelijk voor het inhoudelijke gedeelte van de ronde.
Co-begeleider: voornamelijk verantwoordelijk voor het welkom, de afsluiting, de sfeer en het betrekken van het lichaam.
Deelnemer: een deelnemer luistert, doet mee en draagt bij voor zover wenselijk en mogelijk.
De regels: de basis voor het gesprek: Geen oordeel of advies, geen lange verhalen, praten in de ik-vorm, grapjes, liedjes en gedichtjes mogen en luisteren als de ander praat.
Het midden: het kleed met de (door de groep meegebrachte) snacks, bloemen, boekjes, muziekinstrumenten, massagetools of andere spelelementen is er voor de gezelligheid, voor afleiding en inspiratie. Met de hapjes zorgen we dat ook de inwendige mens gevoed wordt.
Mensen zoals iedereen
Het is geen therapie. We leren met en van elkaar! Gebaseerd op levenservaring, deel je zorgen en manieren om met een vergelijkbare situatie om te gaan. Daar sterken we onszelf en elkaar mee. De begeleiders zijn mensen zoals iedereen, en doen zelf ook mee aan de ronde. Dat maakt dat je voelt dat het een groepsproces is waarin iedereen gelijk is en je zelf verantwoordelijk bent voor wat je ermee doet.
Niks moet
Sommige mensen vinden groepen eng. Dat is niet zo gek want wie zijn die mensen en wat denken ze allemaal? Wat helpt is dat we niet oordelen, en we geven geen advies. Er wordt geluisterd als de ander praat. Je bent vrij om te delen, niks moet. Je kunt dus ook alleen maar luisteren, om eens te ervaren wat je ervan vindt.
Samen maken we het leven lichter.
Voor iedereen, door iedereen
Bij Luistergroepen gaan we uit van de menselijke behoefte aan verbinding. Dat heeft iedereen. Of je nou dokter bent of vakkenvuller in de supermarkt. De Luistergroepen zijn voor iedereen. Of je gewoon een keer zin hebt in een praatje of als je je regelmatig alleen voelt, of niet gehoord. We doen geen voorstelrondje, we noemen onze naam als we iets delen. Het gaat om samen zijn en luisteren naar elkaars levenservaringen in gelijkwaardigheid en wederkerigheid. Je zult verbaasd staan over wat je van elkaar kunt leren!
Speciaal voor jou
Natuurlijk is een luistergroep ook geschikt voor mensen die zich regelmatig alleen voelen, en niet gehoord. Sta je op een wachtlijst voor hulpverlening, of heb je na je behandeling behoefte aan blijvende steun? Kom dan zeker een keer om te zien of je je thuis voelt.
Waar gaat het dan over?
We bepalen met elkaar per keer waar we over verder praten. We stemmen na het delen van verschillende situaties op het verhaal dat ons het meeste raakt. Dus dat kan van alles zijn. Verdriet over een overleden huisdier, of boosheid en ongeduld over een medische behandeling die niet helpt. Of misschien frustratie over het gevoel buitengesloten te zijn, niet mee kunnen of willen doen met de rest. Als deelnemers kiezen we waar we over willen praten.
Heb je last van zeurende gedachten?
